Có những người bước vào kinh doanh bằng tham vọng, có những người bước vào bằng hoàn cảnh, và cũng có những người ở lại đủ lâu để nhận ra rằng điều khó nhất không phải là kiếm tiền, mà là giữ cho mình không bị méo mó trong quá trình đó. Tôi viết bài này không phải để kể về một hành trình thành công, mà để ghi lại một lát cắt rất thật về kinh doanh bền vững, thông qua câu chuyện của Đỗ Hải Vương Nam, một người bạn trong cùng môi trường học tập và rèn luyện, nơi mà con người không thể trốn sau danh xưng hay kết quả.
Tôi gặp Nam trong bối cảnh mà rất nhiều doanh nhân thường gặp nhau, đó là khi ai cũng đang bận, đang chạy, đang gánh, và thường chỉ nhìn thấy phần nổi của nhau. Nhưng càng quan sát lâu, tôi càng nhận ra rằng có những người không ồn ào, không kể công, không nói nhiều về chiến lược, nhưng lại có một thứ rất khác, đó là nhịp sống không gấp. Và chính nhịp đó mới là thứ khiến tôi nghĩ đến hai chữ kinh doanh bền vững theo một nghĩa rất đời, rất người.
Khi một người làm nghề đủ lâu để không còn chạy theo hình ảnh
Đỗ Hải Vương Nam không phải kiểu doanh nhân xuất hiện nhiều trên sân khấu hay mạng xã hội để nói về thành tích. Anh đến từ một nền tảng rất thực, làm nghề, va chạm, thất bại, đứng dậy, và tiếp tục đi. Điều tôi nhìn thấy ở Nam không phải là một mô hình kinh doanh được trình bày đẹp đẽ, mà là một con người đã trải qua đủ những pha chông chênh để hiểu rằng nếu không đặt lại trục sống, mọi thứ sớm muộn cũng sẽ trả giá.
Có một giai đoạn, Nam giống như rất nhiều người đàn ông làm kinh doanh khác, gồng trách nhiệm như một phản xạ. Gồng cho công việc, gồng cho gia đình, gồng cho hình ảnh người trụ cột. Khi ấy, kinh doanh vẫn vận hành, doanh thu vẫn có, nhưng cơ thể thì mệt, cảm xúc thì phẳng, và các mối quan hệ bắt đầu xuất hiện những khoảng lặng khó gọi tên. Không có biến cố lớn, không có cú sập rõ ràng, chỉ là mọi thứ dần dần trở nên nặng.
Chính trong trạng thái đó, câu hỏi về kinh doanh bền vững bắt đầu hiện ra, không phải như một khái niệm học thuật, mà như một nhu cầu sống còn. Làm sao để tiếp tục phát triển mà không phải đánh đổi sức khỏe, gia đình, và sự hiện diện của chính mình trong đời sống hàng ngày. Và câu hỏi này, thực ra, không dành riêng cho Nam, mà dành cho rất nhiều doanh nhân đang đi rất nhanh mà không kịp nhận ra mình đang lệch đi từ lúc nào.
Khoảnh khắc người làm kinh doanh nhận ra mình không thể chỉ sống bằng ý chí
Có một điểm chung tôi thường thấy ở những người đàn ông làm kinh doanh lâu năm, đó là họ rất giỏi chịu đựng. Họ quen với việc không than, không kể, không chia sẻ những gì đang diễn ra bên trong. Nam cũng từng như vậy. Anh không thiếu kỷ luật, không thiếu năng lực, nhưng lại thiếu một thứ mà rất nhiều người bỏ quên, đó là khả năng dừng lại để lắng nghe chính mình.
Khi cơ thể bắt đầu lên tiếng, khi những mối quan hệ thân thiết không còn trọn vẹn như trước, khi niềm vui trong công việc không còn rõ ràng, đó là lúc câu chuyện kinh doanh bền vững không còn nằm trên giấy. Nó trở thành một lựa chọn cá nhân, rất khó, rất riêng, và không thể sao chép từ bất kỳ ai khác.
Nam chọn cách điều chỉnh nhịp, không phải bằng những quyết định lớn gây ồn ào, mà bằng những thay đổi nhỏ nhưng đều. Anh học cách quay lại với cơ thể, với nhịp sinh hoạt, với việc nhìn lại động cơ của mình trong từng quyết định kinh doanh. Không phải để chậm hơn người khác, mà để không bị kéo đi bởi nỗi sợ phải luôn chứng minh mình.
Kinh doanh bền vững không phải là không mở rộng, mà là biết mình đang mở rộng vì điều gì
Rất nhiều người nhầm lẫn kinh doanh bền vững với việc đi chậm, không tăng trưởng, hoặc từ chối tham vọng. Nhưng qua hành trình của Nam, tôi thấy rõ một điều khác. Bền vững không nằm ở tốc độ, mà nằm ở động cơ. Khi bạn mở rộng vì sợ bị tụt lại, bạn sẽ phải gồng. Khi bạn mở rộng vì muốn chứng minh, bạn sẽ sớm kiệt. Nhưng khi bạn mở rộng vì nó phù hợp với con người bạn đã trở thành, mọi thứ diễn ra nhẹ hơn rất nhiều.
Nam không ngừng phát triển, nhưng cách anh phát triển khác đi. Anh chọn những dự án phù hợp với giá trị sống của mình, chọn đội nhóm dựa trên sự đồng hành dài hạn thay vì chỉ dựa trên năng lực ngắn hạn. Và điều này, theo tôi, chính là cốt lõi của kinh doanh bền vững, nơi con người không bị tách rời khỏi hệ thống mà họ đang xây dựng.
Tôi đã thấy nhiều doanh nghiệp tăng trưởng rất nhanh rồi sụp, không phải vì thị trường, mà vì người đứng đầu đã cạn. Trong khi đó, những người như Nam có thể không ồn ào, nhưng họ đi được đường dài, vì họ không tự bào mòn mình trong quá trình đó.
Đội nhóm chỉ bền khi người dẫn đầu không sống trong trạng thái gồng
Một điều rất rõ khi quan sát cách Nam làm việc với đội nhóm, đó là anh không vận hành bằng áp lực liên tục. Không phải vì anh dễ dãi, mà vì anh hiểu rằng một hệ thống chỉ thực sự bền khi con người bên trong nó còn năng lượng để sống. Kinh doanh bền vững, trong trường hợp này, không chỉ là lợi nhuận, mà là khả năng giữ cho đội nhóm không bị kiệt quệ theo thời gian.
Nam từng chia sẻ rằng có giai đoạn anh nghĩ mình phải gánh hết, phải quyết hết, phải chịu hết. Nhưng chính suy nghĩ đó khiến mọi thứ dồn lên một điểm, và điểm đó sớm muộn cũng sẽ quá tải. Khi anh bắt đầu học cách phân quyền, tin người, và chấp nhận rằng mình không cần làm hết để chứng minh giá trị, đội nhóm mới thực sự được trao không gian để lớn.
Phát triển bản thân không phải để giỏi hơn, mà để không tự đánh mất mình
Nếu hỏi Nam rằng điều gì thay đổi nhiều nhất trong hành trình làm kinh doanh của anh, tôi tin câu trả lời sẽ không nằm ở kỹ năng hay chiến lược. Nó nằm ở việc anh bắt đầu quay lại với chính mình một cách nghiêm túc. Phát triển bản thân, với anh, không phải để trở thành một phiên bản hoàn hảo hơn trong mắt người khác, mà để hiểu rõ giới hạn, nhu cầu, và giá trị sống của mình.
Khi một người làm kinh doanh không còn chạy trốn khỏi những câu hỏi khó, họ bắt đầu có khả năng xây dựng những thứ lâu dài. Nam không né tránh việc nhìn lại những lựa chọn đã qua, không phủ nhận những giai đoạn mình từng lệch nhịp, và chính sự trung thực đó tạo ra một nền tảng rất vững cho con đường phía trước.
Kinh doanh bền vững là khi con người và công việc không còn đối nghịch
Điều khiến tôi tin rằng Nam đang đi trên con đường kinh doanh bền vững, đó là sự hòa hợp giữa con người anh ngoài đời và cách anh vận hành công việc. Không có hai phiên bản tách biệt, không có một con người trên bàn họp và một con người khác khi trở về nhà. Khi trục sống được đặt lại, mọi thứ bắt đầu ăn khớp với nhau một cách tự nhiên.
Và đây cũng là lý do tôi viết bài này trong chuyên mục Gương soi trục sống. Không phải để tôn vinh, mà để soi. Soi để những ai đang đọc có thể tự hỏi mình đang ở đâu trong hành trình kinh doanh của chính họ. Liệu những gì bạn đang xây dựng có đang nuôi dưỡng bạn, hay đang rút cạn bạn mỗi ngày.
Kết lại, kinh doanh bền vững không phải là một đích đến, mà là một quá trình liên tục điều chỉnh
Qua câu chuyện của Đỗ Hải Vương Nam, tôi thấy rất rõ rằng kinh doanh bền vững không đến từ việc làm đúng mọi thứ ngay từ đầu. Nó đến từ sự dũng cảm dừng lại, nhìn lại, và điều chỉnh khi nhận ra mình đã đi quá xa khỏi chính mình. Không phải ai cũng cần thay đổi hướng, nhưng rất nhiều người cần thay đổi nhịp.
Nếu bạn đang làm kinh doanh và cảm thấy mình đang mệt theo một cách khó gọi tên, có thể câu chuyện này không cho bạn câu trả lời. Nhưng biết đâu, nó cho bạn một câu hỏi đủ thật để bạn bắt đầu nhìn lại trục sống của mình. Và đôi khi, chỉ cần một câu hỏi đúng, con đường phía trước đã khác đi rất nhiều.
