Có một giai đoạn rất dài trong đời làm nghề, nhiều người tin rằng gồng trách nhiệm là điều hiển nhiên. Khi đã đứng ở vị trí đủ cao, đủ ảnh hưởng, đủ người trông cậy, họ quen với việc nhận thêm phần khó, phần nặng, phần không ai muốn làm. Gồng dần trở thành một thói quen. Và rồi, bình an lặng lẽ rời đi lúc nào không ai hay.
Tôi viết bài này từ góc nhìn của Hồng Xiêm, một người đã từng tự hào vì mình chịu được nhiều hơn người khác, và cũng từ sự quan sát rất gần hành trình của Đặng Thị Mai Hiền. Một người phụ nữ làm nghề sâu, từng gánh rất nhiều trách nhiệm, và đã học cách đặt lại vị trí của trách nhiệm để không đánh mất bình an của mình.
Khi gồng trách nhiệm trở thành bản sắc của người giỏi
Những người làm nghề lâu năm thường có một điểm chung. Họ ít khi từ chối. Không phải vì họ không biết mệt, mà vì họ không cho phép mình bỏ mặc điều gì đang dang dở. Với phụ nữ làm kinh doanh, điều này còn rõ hơn. Họ vừa là người tạo giá trị, vừa là người giữ nhịp, vừa là người vá những khoảng trống mà hệ thống chưa kịp lấp.
Mai Hiền từng ở trong trạng thái đó. Là người đứng đầu, là người có chuyên môn, là người được tin cậy, chị quen với việc gánh thêm để mọi thứ không đổ. Gồng trách nhiệm lúc đầu mang lại cảm giác chủ động. Nhưng về lâu dài, nó âm thầm lấy đi sự nhẹ nhõm trong nội tâm.
Gồng không làm người ta gãy ngay. Nó làm người ta mòn dần. Và nguy hiểm nhất là khi sự mệt mỏi đó được ngụy trang bằng hai chữ quen thuộc. Trách nhiệm.
Bình an không biến mất vì một biến cố lớn
Không có cú sập ồn ào. Không có khoảnh khắc kịch tính. Bình an rời đi rất lặng. Nó đi khi người làm nghề không còn nghe rõ cơ thể mình. Nó đi khi niềm vui trong công việc trở nên nhạt dần. Nó đi khi mỗi ngày trôi qua chỉ còn là chuỗi việc cần hoàn thành.
Mai Hiền từng chia sẻ rằng có những giai đoạn chị vẫn làm việc đều, vẫn đạt kết quả, nhưng không còn cảm thấy mình đang sống trọn vẹn. Không phải vì công việc sai, mà vì cách chị đang mang trách nhiệm đã vượt quá sức chịu đựng tự nhiên của một con người.
Bình an không phải là không có trách nhiệm. Bình an là khi trách nhiệm được đặt đúng chỗ, đúng mức, và không nuốt trọn đời sống cá nhân.
Người làm nghề bắt đầu tìm lại bình an khi dám điều chỉnh nhịp
Không phải ai cũng đủ tỉnh để nhận ra mình đang gồng quá mức. Và càng không dễ để dừng lại, nhất là với những người đã quen làm trụ cột. Mai Hiền không thay đổi bằng những quyết định lớn. Chị bắt đầu bằng những điều chỉnh nhỏ. Giảm bớt việc không còn cần thiết. Chọn lọc lại thứ mình thật sự cần giữ. Và quan trọng nhất là học cách lắng nghe tín hiệu mệt từ chính mình.
Bình an không đến khi mọi việc xong xuôi. Nó đến khi người làm nghề cho phép mình sống cùng thực tại, thay vì liên tục chạy về phía trước. Điều này nghe đơn giản, nhưng với người quen gồng trách nhiệm, đó là một sự học rất sâu.
Khi bình an quay lại, trách nhiệm không biến mất. Nó chỉ không còn đè nặng lên tâm trí như trước.
Gồng trách nhiệm và bình an có thể song song nếu người đứng đầu thay đổi cách mang vác
Một hiểu lầm phổ biến là phải buông trách nhiệm thì mới có bình an. Thực tế, nhiều người không thể và cũng không muốn buông. Vấn đề không nằm ở việc có trách nhiệm hay không, mà ở cách mang nó.
Mai Hiền không bỏ nghề. Không rời vai trò. Chị chỉ thay đổi cách mình đứng trong đó. Thay vì gánh hết, chị xây dựng lại nhịp làm việc. Thay vì ôm tất cả, chị học cách tin vào hệ thống. Thay vì luôn sẵn sàng, chị cho phép mình có khoảng nghỉ.
Chính sự điều chỉnh đó tạo ra một trạng thái mới. Trách nhiệm vẫn còn, nhưng không còn nuốt trọn năng lượng sống. Bình an không đến từ việc trốn tránh, mà đến từ sự rõ ràng.
Phụ nữ kinh doanh thường học bình an muộn hơn đàn ông
Một điều tôi quan sát rất rõ là phụ nữ kinh doanh thường đến với bài học bình an muộn hơn. Họ quen đặt mình sau cùng. Quen ưu tiên công việc, gia đình, cộng đồng trước. Khi họ mệt, họ thường nghĩ đó là điều phải chấp nhận.
Mai Hiền cũng từng như vậy. Chỉ đến khi cơ thể và cảm xúc đồng loạt lên tiếng, chị mới dừng lại để nhìn thẳng vào câu hỏi. Nếu cứ tiếp tục gồng trách nhiệm như thế này, mình sẽ đi được bao lâu nữa.
Bình an, với phụ nữ làm nghề, không phải là một món quà tự nhiên. Nó là kết quả của việc dám đặt lại ranh giới, dám nói không với những gánh nặng không còn cần thiết, và dám chọn mình không phải ở vị trí cuối cùng.
Kết lại từ trục sống của người đã đi qua
Tôi viết bài này không để khuyên ai buông bỏ trách nhiệm. Tôi viết để soi lại một điều mà rất nhiều người giỏi đang mang theo. Gồng trách nhiệm không xấu. Nhưng gồng đến mức không còn bình an thì cái giá phải trả rất đắt.
Nhìn hành trình của Mai Hiền, tôi thấy một con đường rất thật. Không rời bỏ, không làm ầm lên, chỉ lặng lẽ điều chỉnh để tiếp tục đi đường dài. Đó cũng là điều tôi đang học cho chính mình.
Nếu bạn đã đọc Bài 1 về phụ nữ kinh doanh mất cân bằng và Bài 2 về kinh doanh bền vững, thì bài viết này là mảnh ghép cuối của cụm. Khi người làm nghề học cách đặt lại trách nhiệm, bình an không còn là điều xa xỉ.
